Halk arasında ‘kansızlık’ olarak bilinen demir eksikliği anemisi, sadece renginizin soluk olmasına değil, zamanla doku ve organlarınızın fonksiyonlarının bozulmasına da neden oluyor. En çok kadınları, özellikle de hami kadınları ve çocukları tehdit ediyor. Medical Park Bursa Hastanesi Dahiliye Uzman Dr. Serdal Baysal, demir eksikliği anemisi konusundaki soruları yanıtladı:

Demir eksikliği anemisi nedir, nasıl oluşur?
Anemi yani kansızlık, hemoglobinin yaş ve cinse göre normal kabul edilen değerlerin altında olmasıdır. Anemi, kendisi başlı başına bir hastalık grubunu oluşturduğu gibi, diğer birçok hastalığın klinik belirtilerinden birini oluşturur. Demir eksikliğinde, demir depoları kan yapımı için yetersiz olduğu için anemi gelişir. Diyette yeterli demir bulunmaması veya diyette yeterli demir olduğu halde emiliminde kusur olması, gebelik ve çocukluk dönemi gibi ihtiyacın arttığı hallerde ve mide bağırsak sistemi veya diğer sistemlerde kan kaybı sonucu demir eksikliği oluşur.

Hastalığın görülme sıklığı nedir?
Demir eksikliği anemisi dünyada en sık görülen anemidir. Dünyada yüzde 10–30, ülkemizde yüzde 15–40 demir eksikliği anemisi olduğu söylenmektedir. En sık gördüğümüz hematolojik hastalık olan demir eksikliği, en sık kötü ekonomik şartlarda yaşayan insanlarda, bebeklik döneminde, yaşlılarda, gebe ve gebe olmayan diğer kadınlarda görülür.

Yaş ve cinsiyet gibi faktörler etkili midir?
Kansızlık, kadınlar (öncelikle gebelerde) ve çocuklarda daha yaygındır. Başlıca risk grupları; doğurganlık çağındaki kadınlarda, gebelik döneminde, demire olan ihtiyacın artmasıyla ayrıca emzirme döneminde ve aylık adet kanamaları nedeniyle kan kaybı yaşayan kadınlarda kansızlık daha sık görülür. Erişkin erkeklerde kansızlık daha az görülür.

Demirin önemi nedir?
Bebekler ve çocuklarda, hızlı bir büyüme temposu olduğundan gelişmenin sağlıklı sürdürebilmesi için demire daha fazla ihtiyaç vardır. Ancak besinlerle alınan demir tek başına bu ihtiyacı karşılamakta yeterli olmadığından dışarıdan demir takviyesi gerekebilir. Genç kızlık döneminde de yine hızlı büyüme ve aylık adet kanamaları nedeniyle demire olan gereksinim fazladır.

Hangi gıdalar demir emilimini etkiler?
C vitamini demir emilimini artırır, çay ve kahve demir emilimini azaltır.

ISPANAK DEĞİL BUĞDAY!

Demir açısından zengin besinler neler?
Hayvansal gıdalardan sakatat en zengin demir kaynağıdır. Diğer yararlı gıdalar ise; kırmızı et, tavuk, yumurta sarısı, kabuklu deniz mahsulleri ve balıktır (en zengini somon). Bitkilerden ise buğday, darı ve yulaf taneli olduğunda demirden daha zengin durumdadır. Özellikle tahıl tanelerinin dış kısmında bulunur; örneğin buğday öğütülürken içerdiği demirin yüzde 75’i kepeğinde kalır, yani buğday unu tane buğdaya göre ancak yüzde 25 demir içerir. Ispanağın, demir içeriği açısından zengin olarak bilinmesine karşın bu bilgi tam doğru değildir; zira içerdiği bazı maddeler nedeniyle ıspanak, kara lahana gibi birçok sebzenin yapısında bulunan demirin vücuda sanıldığı kadar bir faydası olmamaktadır.
Kuru üzüm, kuru kayısı, kuru erik, badem, fıstık ve ceviz gibi kuruyemişler ile çekirdekler demir yönünden çok zengindir. 1 çorba kaşığı pekmezde yaklaşık 3 mg demir bulunur. Günde bir bardak portakal suyunun içilmesi bitkilerden alınan demirin emilimini bir kat artırırken, çay ve kahve tüketimi demir emilimini önemli oranında azaltmaktadır.


Demir eksikliği anemisinin belirtileri nelerdir?
Yavaş gelişen demir eksikliği durumlarında bulgular silik olup, klinik belirtiler yavaş gelişir. Halsizlik, iştahsızlık, inatçı baş ağrıları, kol ve bacaklarda uyuşmalar, nefes darlığı, çarpıntı hissi, ağız ve dilde yanma hissi, dudak kenarında çatlaklar ve yutma güçlüğü gibi belirtiler görülür.
Çocuklarda, büyüme ve zihinsel gelişimde yavaşlama, huzursuzluk, uykuya eğilim, öğrenme ve davranış bozuklukları, enfeksiyonlara karşı direnç azalması görülür. Erişkinlerde unutkanlık, hareketle çabuk yorulma, kalp çarpıntısı ve göğüs ağrısı görülür. Demir eksikliği olan gebelerde erken doğum, düşük kilolu bebek ve doğum sonrası kan nakli ihtiyacı gibi durumlara neden olur.

Hastalığı önlemek için neler yapılabilir?
Anemiden korunmanın yolu hastalığın sebebine göre değişir. Eğer aneminin sebebi diyetinizdeki besin yetersizliğiyse, az aldığınız besin maddesinden daha fazla almak hastalığın tekrar oluşmasını önler.

Tedavi yolları nelerdir?
Tedaviye başlamadan önce, mutlaka demir eksikliğine yol açan durum tespit edilerek ortadan kaldırılmadır. Bu sayede hem altta yatan daha önemli bir hastalığın bulunması, hem de tedavisinin daha başarılı olması mümkündür. Emilim bozukluğu yoksa ağızda demir ilaçları alması önerilir. Süt ve sütlü mamüller demir emilimini engelleyeceğinden ilaç ile birlikte alınmamalıdır. Diyet ile alınacak miktar yeterli olmayacağından gebelik ve emzirme dönemi sırasında kadınların diyete ek olarak demir ilaçları almaları gerekir.